Манчестер Сити повторно е во центарот на најголемиот финансиски скандал што англискиот фудбал некогаш го видел, а додека се проценуваат последиците од одлуката клубот да биде прогласен за виновен за 114 од вкупно 115 прекршувања на финансиските правила на Премиер лигата, во преден план се врати човек без кого голем дел од оваа приказна веројатно никогаш немаше да стигне до фудбалските и судските институции.
Се вика Руи Пинто, Португалец кој живее на чудната граница помеѓу информатор, хакер, активист и осуден човек повеќе од една деценија, а чии документи отворија прозорец кон дел од фудбалскиот свет кој со години остана далеку од очите на јавноста.
Пинто е човекот зад „Football Leaks“, огромна база на податоци од приватни документи, е-пошти, договори и финансиски податоци што со текот на годините го откри начинот на кој работат најголемите клубови, агенти, инвестициски фондови и фудбалски ѕвезди во Европа.
Неговите противници го гледаат како криминалец кој хакирал во компјутерските системи на други луѓе и користел податоци што не му припаѓале, додека неговите поддржувачи го претставуваат како човек кој направил она што институциите не биле спремни или способни да го направат, разоткривајќи дел од финансиските и политичките механизми на кои се темели модерниот фудбал.
Затоа приказната за Руи Пинто никогаш не била еднонасочна улица.
Тој добил десетици милиони приватни документи, но со години инсистирал дека не се смета себеси за хакер, неговите адвокати го претставувале како еден од најважните „свиркачи“ во Европа, додека во исто време португалскиот суд утврдил дека во еден случај се обидел да изнуди пари.
А последиците од неговата работа се чувствуваат и денес.
Документите што ги доби Пинто беа една од клучните причини зошто УЕФА отвори постапка против Манчестер Сити, по што клубот првично беше суспендиран од европските натпреварувања две години, само за Арбитражниот суд за спорт да ја поништи одлуката во 2020 година.
Сепак, тоа не беше крај на случајот.
Неколку години подоцна, пред Премиер лигата беше отворен многу поголем случај, а независна комисија сега откри дека Сити ги прекршил финансиските правила во 114 од 115-те точки за кои беше обвинет. Санкциите сè уште не се утврдени, клубот најави жалба, но одлуката повторно го отвори прашањето за потеклото на голем дел од доказите и го врати Пинто во центарот на вниманието.
Португалецот не ја пропушти можноста да проговори.
Тој ја нарече одлуката историска за англискиот фудбал и рече дека таа претставува еден вид потврда за работата што ја работел со години преку „Football Leaks“.
Неговиот животен пат тешко дека предвидуваше дека еден ден ќе стане човек од кого се плашат некои од најбогатите клубови во Европа.
Пинто пораснал во Вила Нова де Гаја, град преку реката Доро од Порто, и од детството бил силно поврзан со фудбалот и особено со Порто. Тој ја загубил мајка си кога имал само 11 години, а луѓето што го познавале за време на неговото школување го опишувале како многу интелигентен, но необичен ученик, некој што можел да биде меѓу најдобрите ако сакал, но кој очигледно не бил особено привлечен од класичните училишни структури.
Подоцна, луѓето што работеле со материјалот од „Football Leaks“ ќе го опишат како автодидакт, човек кој имал потреба да учи сам, многу брзо поврзувајќи сложени информации и паметејќи го контекстот на голем број документи.
Таквиот лик веројатно делумно објаснува како некој без формално образование во областа на информатичката технологија, студент по историја кој никогаш не дипломирал на универзитет, успеал да добие обем на податоци што подоцна го промениле начинот на кој јавноста ја гледа деловната страна на врвниот фудбал.
Кога почнал да ги објавува своите први материјали во 2015 година, Пинто живеел во Будимпешта и се занимавал со антиквитети.
Користејќи го псевдонимот „Џон“, тој тврдел дека добива информации од незадоволни луѓе во фудбалскиот свет, но брзо станало јасно дека количината на материјал далеку ги надминува едноставните повремени протекувања.
До крајот на 2018 година, базата на податоци што ја собрал содржела повеќе од 70 милиони документи.
Овие досиеја содржеле речиси сè што луѓето на највисоките нивоа на европскиот фудбал би сакале да остане подалеку од очите на јавноста, од приватни договори и финансиски аранжмани, до даночни структури, до преписка меѓу раководителите на најголемите клубови.
Некои од откритијата беа речиси комични.
Беше откриено дека Реал Бетис му забранил на Рафаел ван дер Варт да носи црвени копачки во својот договор, додека Ливерпул вклучил клаузула во договорот на Роберто Фирмино што би му дозволила на Бразилецот да замине за околу 115 милиони евра, но со посебно ограничување дека купувачот не може да биде Арсенал.
Документите што покажуваат дека Реал Мадрид се обидувал да ја намали јавно презентираната вредност на трансферот на Гарет Бејл од Тотенхем, за да може Кристијано Роналдо барем формално да го задржи статусот на најскап играч, исто така привлекоа посебно внимание.
Сепак, посериозниот дел од „Football Leaks“ се однесуваше на даноците, финансискиот фер-плеј и односот меѓу најголемите клубови и европските фудбалски институции.
Објавени беа податоци за даночните работи на Кристијано Роналдо, Жозе Мурињо и Месут Озил, документи поврзани со идејата за формирање Европска Суперлига, како и материјали за финансиските работи на Манчестер Сити и Пари Сен Жермен.
Се појавија и документи поврзани со обвинението за силување против Кристијано Роналдо, кое португалскиот фудбалер го негираше од самиот почеток. Во тој случај никогаш не беа покренати кривични обвиненија против него, додека граѓанската тужба подоцна беше отфрлена.
Баерн Минхен, од друга страна, негираше учество во плановите за создавање на нечесно европско натпреварување, додека УЕФА подоцна ја отфрли постапката против Пари Сен Жермен.
Пинто постојано тврдеше дека не бил сам во проектот, но јавната, политичката и правната одговорност за „Football Leaks“ остана речиси целосно поврзана со неговото име.
Особено експлозивна димензија на приказната се појави во Португалија поради Бенфика.
Во 2017 година беа објавени голем број приватни е-пораки кои покренаа сомнежи за можни нерегуларности во најголемиот португалски клуб, по што случајот се прошири надвор од фудбалот и стана сериозно политичко и социјално прашање.
Бенфика ги отфрли сите обвинувања за корупција како неосновани, додека Пинто негираше дека тој е изворот на овие специфични документи.
Неговите поддржувачи веруваа дека голем дел од правниот притисок врз него може да се поврзе со фактот дека неговата работа влијаела на структурите поврзани со Бенфика, клуб со огромна база на навивачи и големо општествено влијание во Португалија.
Сепак, критичарите имаа сосема поинаков аргумент.
Некои од е-пораките на Бенфика прво завршија кај нивниот најголем ривал Порто, што го покрена прашањето дали мотивите на Пинто се навистина само борба за јавен интерес или дали во целата приказна постоеше и навивачка компонента, или непријателство.
Сомневањата за неговиот морален углед не завршија со фудбалското ривалство.
Уште во 2013 година, тој беше истражуван од полицијата за две сомнителни банкарски трансакции, а случајот заврши со вонсудска спогодба со една банка.
Многу посериозно беше обвинението дека се обидел да изнуди пари од „Дожен спортс инвестментс“, инвестициски фонд кој се занимаваше со сопственичките права на фудбалерите и чие име се појавуваше и во документите на „Football Leaks“.
Пинто со години го негираше обидот за изнуда, но во 2023 година судот го прогласи за виновен токму по таа точка.
Дури и тогаш, неговите поддржувачи не се откажаа од тврдењето дека прекршувањата на законот не можат да го избришат јавното значење на она што го открил.
Во Португалија имаше протести, дел од јавноста бараше тој да се третира како информатор, а група негови поддржувачи еднаш дури и влегоа во парламентот барајќи негово ослободување.
Неговата приказна доби уште поширока димензија кога беше откриено дека тој стои и зад проектот „Луанда протекувања“, огромна количина документи што укажуваа на сомнителните финансиски зделки на анголската милијардерка Изабел дос Сантос.
Дос Сантос се соочи со 12 кривични обвиненија во Ангола, а британски суд подоцна замрзна дел од нејзиниот имот. Таа негираше какво било кривично дело.
За поддржувачите на Пинто, овој случај беше доказ дека неговата мотивација не била едноставна фудбалска тепачка или навивачка војна, бидејќи неговите документи одеа далеку надвор од границите на спортот.
И потоа, за време на неговото прво големо судење, се случи пресврт што би било тешко да се помине дури и во филмско сценарио.
За време на посетата на папата Франциск на Лисабон во август 2023 година, по повод Светскиот ден на младите, португалската влада издаде посебна амнестија за млади престапници, која опфаќаше одредени дела казниви со помалку од една година затвор ако ги извршиле лица на возраст меѓу 16 и 30 години.
Дури 79 обвиненија поврзани со Пинто потпаднаа под оваа амнестија.
На крајот беше осуден по девет точки, пет за неовластен пристап до информациски системи, три за објавување приватна преписка и едно за обид за изнудување пари од Доајен.
Судот посебно нагласи дека во случајот на обид за изнуда, било утврдено дека Пинто очекувал финансиска добивка, додека во исто време не го прифатил тврдењето дека статусот на информатор автоматски го оправдува неовластениот пристап до приватни информации.
Тој доби условна казна од четири години во септември 2023 година.
Во текот на постапката, безбедносната ситуација беше толку сериозна што тој се појави во панцир на судење.
Неговите проблеми со португалското судство не завршија тука.
Во јануари 2025 година започна второ судење, познато во Португалија како „случајот со е-пошта“, во кое тој се соочи со уште 241 обвинение, од кои 201 беа за неовластен пристап до досиеја, 23 за пресретнување на приватна преписка и 18 за сајбер криминал.
Обвиненијата главно се однесуваа на приватни податоци објавени помеѓу 2016 и 2019 година на блогот „Меркадо Бенфика“.
Пинто тврдеше дека тој не е автор на блогот, а неговите адвокати ја обвинија државата дека води лична и нелегална кампања против него што го спречила да се врати во нормалното општество.
Во април 2025 година, тој беше ослободен од сите обвиненија во постапката.
Во исто време, огромната архива што ја собрал не изгубила ништо од своето значење.
На почетокот на 2024 година, Пинто се сретнал со истражители од Франција, Германија и Белгија во Париз и им дал пристап до хард дисковите што биле запленети за време на неговото апсење во 2019 година.
Во тоа време, тој отворено изјавил дека верува оти голем дел од материјалот дури и не бил истражен.
И ова може да биде причината зошто името на Руи Пинто постојано се појавува секој пат кога ќе се појави некоја голема финансиска приказна за фудбалот.
Тој сè уште го следи фудбалот, редовно пишува за Порто и го следеше случајот со Манчестер Сити со особено внимание дури и пред конечната одлука на независната комисија.
Затоа, неговата реакција по пресудата за Сити звучеше не само како коментар на човек по голем случај, туку и како потсетник дека документите што почнал да ги собира пред повеќе од десет години сè уште не го завршиле својот живот.
Можеби најдобрата најава за сè што требаше да се случи беше дадена од Пинто по пресудата во 2023 година, кога веќе беше уапсен, суден неколку години, доби условна казна, десетици милиони документи и непријателството на некои од најмоќните луѓе во европскиот фудбал.
„Едно поглавје е завршено. Борбата продолжува.“
